Kahramanmaraş’ın Onikişubat ilçesinde, Döngele yakınlarındaki Kısıklı Mahallesi’nde bulunan Anabat Kilisesi, kentin kırsal alanda günümüze ulaşan dikkat çekici tarihi yapılarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
Kültür Envanteri kayıtlarında “Anabat Kilisesi” ve “Kısıklı Kilisesi” adlarıyla yer alan yapı, Ermeni kültür mirası kapsamında sınıflandırılıyor. Aynı kayıtta yapının bir dönem cami olarak kullanıldığı ve 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından gerçekleştirilen hasar tespit çalışmasında “orta hasarlı” olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Anabat Kilisesi Kısıklı Mahallesi’nde Ayakta Duruyor
Bugünkü adı Kısıklı olan yerleşimin geçmişte “Anabat” adıyla bilindiği aktarılıyor. Kilise de eski yerleşim adını taşıyarak günümüze kadar ulaşmış durumda.
Tamamen taş malzemenin öne çıktığı yapının dikdörtgen planı, kalın duvarları ve köşelerindeki savunma yapısını hatırlatan mimari biçim, Anabat Kilisesi’ne kendine özgü bir görünüm kazandırıyor.
Yapının iç bölümünde ise apsis, taşıyıcı elemanlar ve kemerlerin önemli bir kısmı halen seçilebiliyor. Uzun süredir aktif olarak kullanılmayan yapıda zamanın ve doğal şartların oluşturduğu bozulmalar dikkat çekiyor.
Yapım Tarihine İlişkin Farklı Görüşler Bulunuyor
Anabat Kilisesi’nin ne zaman inşa edildiğine ilişkin farklı anlatımlar bulunuyor. Bazı yerel kaynaklarda yapının 18. veya 19. yüzyılda Ermeni kilisesi olarak inşa edildiği ifade edilirken, bazı anlatımlarda geçmişinin çok daha erken dönemlere uzandığı öne sürülüyor.
Kilisenin 4. yüzyılda Bizans Ortodoks yapısı olarak inşa edildiği ve daha sonraki dönemlerde Ermeni kilisesi olarak kullanıldığı yönünde de iddialar mevcut. Ancak erişilebilen güncel kültür envanteri kaydı, yapının kesin inşa tarihini belirtmiyor. Bu nedenle kilisenin “yaklaşık 1700 yıllık” olduğuna ilişkin değerlendirmeyi kesinleşmiş tarihsel bilgi olarak sunmak mümkün değil.
Bir Dönem Cami Olarak da Kullanıldı
Anabat Kilisesi yalnızca kilise olarak değil, sonraki dönemde farklı bir işlevle de kullanıldı.
Kültür Envanteri’ndeki kayda göre yapı bir dönem camiye çevrildi. Kaynakta, yapının o dönemde çardak biçiminde iki katlı olduğu ve mihrabın da buna bağlı olarak yüksek konumda bulunduğu bilgisi yer alıyor.
Yerel anlatımlarda kilisenin Cumhuriyet döneminden sonra yaklaşık 30 yıl cami olarak kullanıldığı ve 1960’lı yılların başlarından itibaren kullanım dışı kaldığı aktarılıyor. Ancak bu süre ve tarihlere ilişkin ayrıntılar, erişilebilen güncel envanter kaydında kesin tarihlerle doğrulanmıyor.
6 Şubat Depremlerinde Orta Hasar Aldı
Anabat Kilisesi’nin mevcut durumu, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından bir kez daha gündeme geldi.
Kültür Envanteri’nin, kültürel mirasa yönelik hasar tespit raporuna dayandırdığı bilgiye göre tarihi yapı orta hasarlı olarak sınıflandırıldı.
Yıllardır kullanılmayan yapının bazı bölümlerinde bozulmalar görülse de ana mimari karakterinin önemli izleri halen ayakta. Taş duvarları, apsis bölümü ve kemerli düzeni yapının geçmişteki mimari bütünlüğüne ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
Kahramanmaraş’ın Çok Katmanlı Kültürel Mirasının Bir Parçası
Anabat Kilisesi için zaman zaman “Kahramanmaraş’ta ayakta kalan tek kilise” ifadesi kullanılsa da mevcut kültür envanterindeki kayıtlar bu tanımlamanın ihtiyatla kullanılması gerektiğini gösteriyor.
Kahramanmaraş kültür varlıkları listesinde Anabat Kilisesi’nin yanı sıra Surp Asdvadzadzin Kilisesi, Surp Karasun Manug Kilisesi ve başka Hristiyan dini yapılarına ilişkin kayıtlar da bulunuyor. Bunların korunma ve mevcut fiziksel durumları birbirinden farklı.
Bu nedenle Anabat Kilisesi’ni, Kahramanmaraş’ın günümüze izleri ulaşan önemli kilise yapılarından biri olarak tanımlamak daha doğru bir yaklaşım ortaya koyuyor.
Yüzyıllar boyunca farklı toplulukların yaşadığı Anadolu’nun kültürel katmanlarını yansıtan yapı, bugün hem mimari özellikleri hem de taşıdığı tarihsel hafızayla Kahramanmaraş’ın korunması gereken kültür varlıkları arasında bulunuyor.
