Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde su kaynağının bulunmadığı yüksek rakımlı arazide başlatılan kayısı üretimi önemli bir başarıya dönüştü. Leonarditin toprağın su tutma kapasitesine katkısından yararlanılan çalışmada, 500 kayısı ağacından yaklaşık 4 ton yaş meyve elde edildi.
Elbistan’ın Yalıntaş Mahallesi’nde Bahçıvan ailesinin yaklaşık 5 yıl önce başlattığı çalışma, 17 yaşındaki Robert Lisesi öğrencisi Ayşe Umay Bahçıvan’ın bilimsel araştırmalarıyla projeye dönüştürüldü. İklim değişikliği ve tarımda su kullanımının azaltılmasını merkeze alan proje, ulusal ve uluslararası yarışmalardan dereceler aldı.
500 Fidanla Başlayan Susuz Tarım Projesi
Yaklaşık 70 yıldır boş durumda bulunan yüksek rakımlı arazinin üretime kazandırılması amacıyla ilk etapta 500 kayısı fidanı dikildi. Bölgede yeterli ve uygun sulama kaynağının bulunmaması nedeniyle üretimde farklı bir yöntem üzerinde çalışıldı.
Projede, toprağın su tutma kapasitesini artırmak amacıyla leonarditten yararlanıldı. Ayşe Umay Bahçıvan’ın verdiği bilgiye göre bölgedeki mevcut su kaynaklarının tuzluluk oranı da üretim açısından sorun oluşturabiliyor. Bu nedenle toprağın çevredeki nemden daha fazla yararlanmasını amaçlayan uygulamalar geliştirildi.
Çalışmaların ardından ağaçlar meyve vermeye başladı. Bu yıl yapılan hasatta yaklaşık 4 ton yaş kayısı elde edildi. Bu miktarın kurutulduğunda yaklaşık 1 ton ürüne karşılık geldiği belirtildi.
Yüksek Rakımda Malatya Kayısısı Üretildi
Üretim alanının yaklaşık 1950-2000 metre rakımda bulunması, projeyi farklılaştıran unsurlardan biri oldu. Bölgede daha önce benzer ölçekte kayısı üretimi yapılmadığını belirten Ayşe Umay Bahçıvan, araştırmalar sonucunda Malatya kayısısının yetiştirilmesine yönelik modeli geliştirdiklerini söyledi.
Bahçıvan, leonarditin toprakla karıştırılmasıyla su tutma kapasitesinin arttığını ve özellikle sabah saatlerinde oluşan nemden daha fazla yararlanılabildiğini ifade etti.
İlk 500 ağaçla başlayan uygulama, diğer ailelerin de katılımıyla büyüdü. Projenin ulaştığı toplam kapasitenin yaklaşık 10 bin ağaç olduğu bildirildi.
Proje Türkiye Birinciliğine Ulaştı
Ayşe Umay Bahçıvan’ın araştırma ve staj çalışmalarıyla bilimsel açıdan geliştirdiği proje, zamanla akademik makale haline getirildi ve yarışmalara taşındı.
Proje, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışması’nda Türkiye birinciliğini elde etti. Amerika Birleşik Devletleri’nde Terra Science tarafından düzenlenen iklim ve çevre odaklı yarışmada ise yaklaşık 950 proje arasında gümüş derece kazandı.
Çalışma, İngiltere’de düzenlenen benzer konseptteki bir yarışmada da bronz madalyaya değer görüldü. Proje ekibinin 30 Eylül’de Şanlıurfa’da gerçekleştirilecek TEKNOFEST’e katılması planlanıyor. Kasım ayında Hong Kong’da düzenlenecek ekonomi odaklı yarışmada ise projenin girişimcilik yönüyle finalde yarışacağı belirtildi.
Hedef Kurutma Tesisi ve İhracat
Projenin bundan sonraki aşamasında üretimin ekonomik değerinin artırılması hedefleniyor. Ayşe Umay Bahçıvan, bölgede kurutma sistemleri kurmayı ve işlenen kayısıları başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere dış pazarlara ulaştırmayı planladıklarını söyledi.
Uzak Doğu pazarının da hedefler arasında bulunduğunu belirten Bahçıvan, 500 ağaçla başlayan çalışmanın bugün birkaç ailenin katıldığı yaklaşık 10 bin ağaçlık bir üretim modeline dönüştüğünü kaydetti.
Gelecek Yıl Daha Yüksek Verim Bekleniyor
Ayşe Umay Bahçıvan’ın babası Mehmet Bahçıvan da arazinin aile büyüklerinden kaldığını ve uzun yıllar değerlendirilmediğini söyledi. Bölgenin kayısı üretimine uygun olabileceği düşüncesiyle çalışmaya başladıklarını belirten Bahçıvan, ilk mahsulün bu yıl alındığını ifade etti.
Yaklaşık 250 kasa ürün toplandığını ve toplam yaş kayısı miktarının 4 ton civarında olduğunu aktaran Mehmet Bahçıvan, gelecek yıl verimin daha da artmasını beklediklerini kaydetti.
Ürünlerin analiz için Kayısı Araştırma Enstitüsüne gönderildiğini belirten Bahçıvan, ilerleyen dönemde kooperatif kurulması ve kayısının doğrudan Avrupa ile Amerika pazarlarına ihraç edilmesinin de seçenekler arasında olduğunu söyledi.
Elbistan’da yüksek rakım ve sınırlı su kaynakları koşullarında geliştirilen proje, iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin arttığı dönemde su kullanımını azaltmaya yönelik alternatif uygulamalardan biri olarak öne çıktı.
