6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin dağlık alanlarda meydana getirdiği jeomorfolojik değişimler, İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülen kapsamlı bir araştırmayla belgelendi.
Güney Türkiye’de yaklaşık 80 bin kilometrekarelik alanı kapsayan çalışmada, deprem öncesi ve sonrasına ait yüksek çözünürlüklü görüntüler incelendi. Araştırmacılar, depremler sırasında veya hemen sonrasında oluşan heyelanları belirleyerek ayrıntılı bir coğrafi veri tabanı oluşturdu.
20 Bin 270 Heyelan Kayıt Altına Alındı
Çalışma sonucunda Kahramanmaraş merkezli deprem dizisinin tetiklediği 20 bin 270 heyelan haritalandı. Deprem öncesinde bölgede mevcut olan 4 bin 495 yamaç duraysızlığı da ayrı bir envanter içerisinde kayıt altına alındı.
Heyelanların kapladığı alanlar yalnızca noktasal konumlarıyla değil, hareketin etkilediği bütün yüzeyi gösterecek şekilde poligonlar hâlinde dijital ortama aktarıldı. Oluşumlar; kaya düşmesi, çığ, kayma, akma, yanal yayılma ve karma hareket gibi türlere göre sınıflandırıldı. Hareket eden malzemenin toprak, moloz, kaya veya kaya-moloz karışımı olup olmadığı da veri setine işlendi.
29 Binden Fazla Hava Fotoğrafı Kullanıldı
Araştırmada 29 binden fazla yüksek çözünürlüklü hava fotoğrafından yararlanıldı. Deprem öncesi ve sonrasına ait optik uydu görüntüleri, arazi çalışmaları ve saha doğrulamaları birlikte değerlendirilerek heyelan alanları sistematik biçimde belirlendi.
Çalışmada özellikle Harita Genel Müdürlüğü tarafından deprem sonrasında çekilen yaklaşık 30 santimetre çözünürlüğündeki hava fotoğrafları kullanıldı. Deprem öncesindeki yamaç duraysızlıkları ise sayısal yükseklik modellerinden hazırlanan arazi görselleri üzerinden tespit edildi.
Farklı tarihlerde elde edilen görüntülerin karşılaştırılması, deprem kaynaklı heyelanların daha sonra yoğun yağış gibi başka etkenlerle meydana gelen hareketlerden ayrılmasına katkı sağladı. Böylece yalnızca deprem dizisinin tetiklediği heyelanları içeren ayrıntılı bir envanter hazırlandı.
Araştırma Uluslararası Dergide Yayımlandı
Prof. Dr. Tolga Görüm’ün danışmanlığında doktora öğrencisi Abdüssamet Yılmaz’ın ilk yazarı olduğu araştırmada Hakan Tanyaş, Furkan Karabacak ve Mehmet Lütfi Süzen de yer aldı. “2023 Kahramanmaraş Depremlerinin Tetiklediği Heyelanların Kapsamlı Envanteri” başlıklı çalışma, Nature bünyesindeki Scientific Data dergisinde yayımlandı.
Hazırlanan açık veri setinin deprem kaynaklı heyelanların analiz edilmesi, tehlike modellerinin geliştirilmesi, farklı deprem olaylarının karşılaştırılması ve gelecekte yapılacak bilimsel araştırmalar için referans oluşturması amaçlanıyor. Araştırma, depremlerin yalnızca yerleşim alanları ve yapılar üzerindeki etkisini değil, dağlık bölgelerde yol açtığı geniş çaplı yüzey değişimlerini de ortaya koydu.
