Kurşun kalemin ortasındaki kâğıtta iz bırakan siyah kısım hangi atomlardan oluşmuştur? Kim Milyoner Olmak İster'de yarışmacı Ferit Ateşbakan'a 100 bin TL değerinde sorulan bu soru, adında “kurşun” geçen bir nesnenin aslında tamamen farklı bir elementten yapıldığını ortaya koyuyor. Şıklar arasında Karbon, Kurşun, Azot ve Oksijen yer alıyordu. Peki doğru cevap hangisiydi? İşte kurşun kalemlerin içindeki sırrın bilimsel cevabı.
Soru:
“Kurşun kalemin ortasındaki kâğıtta iz bırakan siyah kısım hangi atomlardan oluşmuştur?”
A: Karbon
B: Kurşun
C: Azot
D: Oksijen
Doğru cevap: A (Karbon)
Detaylı açıklama:
Kurşun kalem, adında “kurşun” kelimesi geçmesine rağmen içinde kurşun (Pb) metali bulunmaz. Kalemin ortasında yer alan ve kâğıt üzerinde iz bırakan siyah kısım, grafit adı verilen bir maddedir. Grafit ise tamamen karbon (C) atomlarından oluşur.
Grafit nedir?
Grafit, karbon elementinin doğada bulunan üç ana kristal formundan biridir (diğerleri elmas ve amorf karbondur). Karbon atomları altıgen halkalar halinde birleşerek katmanlar oluşturur. Bu katmanlar birbirine zayıf bağlarla bağlı olduğu için kolayca kayar ve bu sayede kâğıt üzerinde pürüzsüz bir iz bırakır.
Neden “kurşun kalem” deniyor?
Tarihte Antik Roma ve Orta Çağ’da yazmak için gerçekten kurşun metal kullanılmıştır. 16. yüzyılda İngiltere’de büyük bir grafit yatağı bulunduğunda, bu madde kurşuna benzer bir iz bıraktığı için “kurşun kalem” olarak adlandırılmıştır. Ancak kalemlerde hiçbir zaman kurşun kullanılmamıştır; halk arasında isim bu şekilde yerleşip kalmıştır.
Diğer şıklar neden yanlıştır?
- B: Kurşun – Kurşun (Pb) ağır ve toksik bir metaldir. Günümüzde kurşun kalemlerde kurşun bulunmaz. Tarihsel isimlendirme yanıltıcı olsa da kimyasal olarak doğru değildir.
- C: Azot – Azot (N) gaz halinde bir elementtir. Kalem ucunda katı halde azot bulunması mümkün değildir.
- D: Oksijen – Oksijen (O) da gaz halinde bir elementtir. Grafitte karbon atomları bulunur; oksijen sadece kâğıdın yanması gibi kimyasal reaksiyonlarda devreye girer.
Bilimsel gerçek:
Kurşun kalemin ucu, karbon atomlarından oluşan grafit + kil karışımıdır. Kâğıtta bıraktığı siyah iz, grafit katmanlarının kâğıt liflerine mekanik olarak yapışması sonucu oluşur. Bu nedenle doğru cevap karbondur.
