Bosna-Hersek’in ilk Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç’in 19 Ekim 2003’teki vefatının üzerinden 23 yıl geçti. Ülkesinin bağımsızlık sürecine liderlik eden İzzetbegoviç, siyasi yaşamının yanı sıra düşünce dünyasına kazandırdığı eserlerle de hatırlanıyor. Başkent Saraybosna’da hayatını kaybeden Boşnak lider, Bosna-Hersek’in yakın tarihinde belirleyici görevler üstlendi.
Bağımsızlık sürecinde üstlendiği liderlik
Yugoslavya’nın dağılma sürecinde Bosna-Hersek’in geleceğini belirleyen gelişmelerin merkezinde İzzetbegoviç yer aldı. Ülkede 29 Şubat ve 1 Mart 1992 tarihlerinde bağımsızlık referandumu düzenlendi. Referandumun ardından başlayan savaşta ülkesinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savundu.
Savaş yıllarında hem siyasi sorumluluk üstlendi hem de uluslararası görüşmelerde Bosna-Hersek’i temsil etti. Askerî saldırılar ve sivillerin yaşadığı ağır kayıplar karşısında yürüttüğü diplomasi, liderliğinin önemli bir bölümünü oluşturdu.
Siyasi mücadelesi gençlik yıllarında başladı
8 Ağustos 1925’te Bosanski Şamats’ta doğan İzzetbegoviç, çocukluk döneminde ailesiyle Saraybosna’ya taşındı. Genç yaşlardan itibaren Müslüman Boşnakların haklarına ilişkin çalışmalara katıldı. Düşünceleri ve faaliyetleri nedeniyle farklı dönemlerde hapis yattı.
Hukuk eğitimi alan İzzetbegoviç, siyasi çalışmalarını yazılarıyla birlikte sürdürdü. Demokratik Eylem Partisinin kuruluşunda görev aldı ve partinin ilk genel başkanı oldu. Siyasi yaşamı boyunca Boşnakların eşit haklara sahip olması ve Bosna-Hersek’in bağımsızlığı üzerinde durdu.
Savaştan barış görüşmelerine uzanan dönem
Bosna-Hersek’teki savaş, 1995’te Dayton Barış Antlaşması ile sona erdi. İzzetbegoviç, savaşın durdurulmasını sağlayan görüşmelerin tarafları arasında bulundu. Anlaşmanın ardından oluşan siyasi yapıda da sorumluluk üstlendi.
Sağlık sorunları nedeniyle 2000 yılında Devlet Başkanlığı Konseyindeki görevinden ayrıldı. Böylece savaş, diplomasi ve barış arayışlarıyla şekillenen aktif devlet yöneticiliği dönemi sona erdi. Ancak ülkesinin bağımsızlık sürecindeki rolü, Bosna-Hersek tarihindeki yerini korudu.
Düşünce hayatına eserleriyle katkı sundu
“Bilge Kral” olarak da tanınan İzzetbegoviç, siyasetçi kimliğinin yanında yazarlığıyla öne çıktı. “Doğu ve Batı Arasında İslam”, “Özgürlüğe Kaçışım” ve “Tarihe Tanıklığım”, kaleme aldığı eserler arasında yer aldı.
İzzetbegoviç’in yaşamında özgürlük, inanç ve insan onuru etrafında şekillenen düşünceler önemli yer tuttu. Vefatının ardından Saraybosna’daki Kovaçi Şehitliği’ne defnedildi. Geride bıraktığı kitaplar, siyasi mücadelesinin yanında düşünce dünyasının da anlaşılmasına kaynaklık ediyor.
