Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinin adı, geçmişte farklı dillerde kaydedilen benzer yer adlarının izlerini taşıyor. Tarihî kaynaklarda Ablasta, Ablastha ve Ablistin gibi biçimlerle karşılaşılan isim, yüzyıllar içerisinde değişerek bugünkü kullanımına ulaştı. Adın eski yazılışları belgelerde bulunurken, kelimenin ilk anlamına ilişkin açıklamalar ise yorumlara dayanıyor.
Tarihî kaynaklarda farklı yazılışlar
Mehmet Taştemir’in TDV İslâm Ansiklopedisi’nde yayımlanan Elbistan maddesine göre şehrin adı, Bizans kaynaklarında Plasta ve Ablastha olarak yer alıyor. Ermenice kaynaklarda Ablasta ve Ablastayn biçimleri görülüyor.
Arapça eserlerde Ablestin, Abülüsteyn ve Ablüsteyn adları kullanılırken, Farsça kaynaklarda Ablistin yazılışı bulunuyor. Bu kayıtlar, ilçenin adının geçmişte tek bir biçimde kullanılmadığını ortaya koyuyor. Kaynakların dili değiştikçe yer adının yazılışı ve söylenişi de farklılaşıyor.
Bugünkü söyleniş Osmanlı döneminde yerleşti
Aynı ansiklopedi maddesinde, Elbistan’ın 16. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından adının bugünkü söylenişine uygun biçimi aldığı belirtiliyor. Halk arasında ise Albistan söyleyişinin de kullanıldığı aktarılıyor.
Böylece ilçenin bugünkü adı, eski kaynaklardaki benzer biçimlerle bağlantılı bir tarihî devamlılık gösteriyor. Elbistan ismini açıklarken, belgelerdeki bu kullanımlar ile kelimenin ne anlama geldiğine ilişkin görüşleri ayrı değerlendirmek gerekiyor.
Su şehri açıklaması bir köken yorumu
Araştırmacı yazar Arif Bilgin, Pınarbaşı dergisinde yayımlanan “Elbistan’ın İsmi” başlıklı yazısında Ablasta adını ele alıyor. Bilgin, kelimenin oluşumunu bölgenin akarsularıyla ilişkilendirerek “su memleketi” veya “su şehri” anlamları üzerinden açıklamayı öneriyor.
Ancak bu değerlendirme, yazıda da bir çıkarım olarak sunuluyor. Dolayısıyla Elbistan adının kesin olarak “su şehri” anlamına geldiğini söylemek yerine, bunun ismin kökenine ilişkin ileri sürülen açıklamalardan biri olduğunu belirtmek gerekiyor. Eski bir adın belgede bulunması, kelimenin ilk anlamının da kesinleştiği anlamına gelmiyor.
Ablistan adı tarihî belgelerde kullanıldı
Bilgin’in incelemesinde, Selçuklu tarihini anlatan eserlerde ve 14 ile 15. yüzyıl İran tarihçilerinin metinlerinde Ablistan biçiminin kullanıldığı belirtiliyor. Dulkadiroğlu hükümdarı Alaüddevle Bozkurt Bey’in vakıfnameleri de bu kullanımın örnekleri arasında gösteriliyor.
Araştırmada sıralanan isimler, Elbistan adının geçmişini tek bir döneme bağlamanın yetersiz kaldığını gösteriyor. İlçenin ismi, farklı dönemlerin metinlerinde benzer seslerle varlığını sürdürüyor. Bugünkü Elbistan söyleyişi de bu uzun isim geçmişinin günümüze ulaşan biçimini oluşturuyor.
