Kahramanmaraş, ikisi merkezde olmak üzere toplam 11 ilçeden oluşuyor. Şehrin ilçe isimleri incelendiğinde binlerce yıllık yerleşimlerden Türk beyliklerine, Millî Mücadele’den coğrafi özelliklere kadar uzanan geniş bir tarih ortaya çıkıyor. Bazı ilçelerin adlarının kaynağı resmî kayıtlarda açıkça belirtilirken bazılarına ilişkin bilgiler sözlü anlatımlara ve farklı etimolojik görüşlere dayanıyor.
Onikişubat: Merkez ilçenin adı, Maraş’ın Fransız işgalinden kurtulduğu 12 Şubat 1920 tarihini yaşatıyor. Kahramanmaraş’ın 2012’de büyükşehir statüsü kazanmasının ardından merkez ilçe ikiye ayrıldı ve kurulan ilçelerden birine Onikişubat adı verildi. Belediye kaynakları, bu ismi kentin Millî Mücadele sırasında yazdığı kahramanlık destanının mirası olarak tanımlıyor.
Dulkadiroğlu: Diğer merkez ilçe, adını 1337 yılında Zeyneddin Karaca Bey tarafından kurulan Dulkadiroğulları Beyliği’nden aldı. Maraş ve Elbistan merkezli beylik, yaklaşık iki asır boyunca geniş bir coğrafyada hüküm sürdü. İlçe, 6360 sayılı Kanun kapsamında 2012 yılında kurularak idari yapıdaki yerini aldı.
Afşin, Andırın Ve Çağlayancerit’in İsim Hikâyeleri
Afşin: İlçenin eski kaynaklarda Arabissos, Efsus ve Yarpuz gibi farklı isimlerle anıldığı biliniyor. İlçe, 1944 yılında Selçuklu Sultanı Alparslan’ın komutanlarından Afşin Bey’in adını aldı. Resmî tarihçeye göre Afşin Bey, bölgenin Türk hâkimiyetine geçmesinde rol oynayan komutanlar arasında bulunuyor.
Andırın: İlçe adının kökenine ilişkin en fazla aktarılan anlatı, “Enderun” kelimesine dayanıyor. Rivayete göre Yavuz Sultan Selim döneminde bölgeden Enderun Mektebi’ne öğrenciler alınması üzerine yerleşim “Enderun” adıyla anılmaya başlandı. Sözcüğün zaman içerisinde Andıran ve ardından Andırın biçimine dönüştüğü aktarılıyor. Bu açıklama kesin bir etimolojik tespitten çok sözlü tarih anlatısı niteliği taşıyor.
Çağlayancerit: İlçe adının iki ayrı unsurun birleşmesinden oluştuğu kabul ediliyor. “Cerit” bölümünün bölgeye yerleşen Cerit aşiretinden, “çağlayan” ifadesinin ise yöredeki su kaynaklarının çokluğundan geldiği belirtiliyor. Kaymakamlık kayıtlarında Ceritlerin bölgeyi yaylak olarak kullandığı ve zaman içerisinde buraya yerleştiği aktarılıyor.
Kuzey İlçelerinin Adları Geçmişten Günümüze Ulaştı
Elbistan: İlçenin adı tarih boyunca farklı dillerde değişik biçimlerde kaydedildi. Bizans kaynaklarında Plasta ve Ablastha, Ermeni kaynaklarında Ablasta ve Ablastayn, Arap kaynaklarında Ablestin ve Ablüsteyn, Farsça kaynaklarda ise Ablistin biçimleri kullanıldı. İsmin, Osmanlı hâkimiyetinden sonra günümüzdeki Elbistan söyleyişine dönüştüğü belirtiliyor. “Alpistan” veya “Albostan” gibi halk arasında anlatılan açıklamaların tarihî kayıtlarda doğrulanmadığı ifade ediliyor.
Göksun: Antik çağlarda Cocusus, Cocussos veya Kokussos olarak bilinen yerleşim, Ermeni kaynaklarında Kokson ve Cosor gibi adlarla anıldı. Yüzyıllar boyunca farklı toplumların kullandığı bu ismin zamanla Türkçenin ses yapısına uyarlanarak Göksun biçimine dönüştüğü değerlendiriliyor.
Ekinözü: İlçenin adı 1563 tarihli Maraş tahrir defterinde Celengi, 1800’lü yıllardaki resmî yazışmalarda ise Celaki olarak geçiyor. Yerleşim daha sonra Cela adını aldı. Cela kasabasının ismi 1 Ocak 1983’te Ekinözü olarak değiştirildi; yerleşim 1990’da çıkarılan kanunla ilçe statüsü kazandı. Resmî tarihçede Ekinözü adının seçilme gerekçisine ilişkin ayrıntılı bir açıklama bulunmuyor.
Nurhak: İlçe, adını eteklerinde kurulduğu 3 bin 90 metre yüksekliğindeki Nurhak Dağı’ndan aldı. Önceleri Elbistan’a bağlı bir köy olan yerleşim, belediye teşkilatının kurulmasıyla belde, 1990 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsü kazandı.
Pazarcık Ve Türkoğlu’nun Adları Kayıtlara Böyle Geçti
Pazarcık: Bu adın bölgede yeni olmadığı, 16. yüzyıla ait Osmanlı belgelerinde “Pazarcık Nahiyesi” şeklinde kullanıldığı görülüyor. Dönemin kayıtlarında Pazarcık, tek bir yerleşimden ziyade Bağdın-ı Sagir ve Bağdın-ı Kebir gibi merkezleri kapsayan bölgesel bir ad olarak yer alıyor. İlçe adının kesin etimolojik açıklaması resmî tarihçede belirtilmese de ismin Osmanlı döneminden günümüze ulaştığı anlaşılıyor.
Türkoğlu: İlçenin eski adı Eloğlu’ydu. Uzun süre köy statüsünde kalan Eloğlu, 1944 yılında nahiye oldu. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in 11 Şubat 1960’taki ziyareti sırasında yerleşimin ilçe yapılması ve adının Türkoğlu olarak değiştirilmesi kararlaştırıldı. Yerleşim, 20 Nisan 1960 tarihli kanunla ilçe statüsü kazandı ve Türkoğlu adı resmiyet kazandı.
Kahramanmaraş’ın ilçe adları, şehrin tarih boyunca ev sahipliği yaptığı medeniyetleri, Türkmen aşiretlerini, coğrafi değerleri ve Millî Mücadele mirasını günümüze taşıyor. Ancak bazı isimlerle ilgili birden fazla görüş bulunduğu için sözlü rivayetler ile tarihî belgeler arasında ayrım yapılması önem taşıyor.
