Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesinde yer alan Eshab-ı Kehf Külliyesi, Anadolu’nun en önemli tarihî ve dinî merkezleri arasında bulunuyor. Afşin ilçe merkezinin yaklaşık 7 kilometre kuzeybatısındaki yapı topluluğu, Yedi Uyurlar anlatısıyla ilişkilendirilen mağaranın çevresinde yükseliyor.
Eshab-ı Kehf anlatısı, inançlarını korumak amacıyla bir mağaraya sığınan gençlerin burada uzun yıllar uyuduktan sonra yeniden uyanmasını konu alıyor. Farklı coğrafyalarda bu anlatıyla ilişkilendirilen çeşitli mağaralar bulunurken Afşin’deki alan, Anadolu’daki en köklü ziyaret merkezlerinden biri kabul ediliyor.
Antik Çağ’dan beri kutsal sayılan mağara, Bizans döneminden günümüze kadar hem Hristiyanlar hem de Müslümanlar tarafından ziyaret edildi. Bu özelliği, Eshab-ı Kehf’i farklı inançların ortak hafızasında yer alan özel bir mekâna dönüştürdü.
Selçuklular Mağaranın Çevresine Külliye Kurdu
Mağaranın çevresindeki ilk büyük yapılaşma Anadolu Selçukluları döneminde gerçekleştirildi. Maraş Emiri Nusretüddin Hasan Bey, Eshab-ı Kehf’i ziyaret eden insanların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla 1215-1234 yılları arasında bölgede bir külliye inşa ettirdi.
Külliyenin ilk döneminde ribat, cami ve han yapıları bulunuyordu. Ribat, yolcuların ve bölgeyi ziyaret edenlerin konaklayabildiği, güvenlik ve ibadet ihtiyaçlarını karşılayabildiği bir yapı olarak hizmet verdi. Han ise uzun mesafelerden gelen ziyaretçilerin barınmasına imkân sağladı.
Selçuklu döneminde oluşturulan bu yapılar, Eshab-ı Kehf’in yalnızca bir mağara olmaktan çıkarak düzenli ziyaret edilen dinî ve sosyal bir merkeze dönüşmesinde önemli rol oynadı.
Dulkadirliler Döneminde Yeni Yapılar Eklendi
Eshab-ı Kehf Külliyesi, Dulkadir Beyliği döneminde büyütüldü. Dulkadir hükümdarı Alaüddevle Bey tarafından külliyeye medrese yaptırıldı. Bu yapı sayesinde bölge, ziyaret merkezi olmasının yanı sıra eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü bir ilim merkezi haline geldi.
Alaüddevle Bey’in babası Süleyman Bey tarafından külliyeye “buk’a” adı verilen bir yapı eklendi. Ancak bu yapı günümüze kadar ulaşamadı. Alaüddevle Bey’in eşi Şems Hatun ise kadınların ibadet edebilmesi amacıyla Kadınlar Mescidi’ni yaptırdı.
Külliyedeki yapılar, farklı dönemlerde yapılan ilavelerle genişlerken bölgenin mimari kimliği de Selçuklu ve Dulkadirli izleriyle şekillendi. Yapı topluluğu, bu yönüyle Kahramanmaraş’ın beylikler dönemindeki dinî ve kültürel hayatına ilişkin önemli bilgiler taşıyor.
Osmanlı Döneminden Günümüze Ulaşan Miras
Eshab-ı Kehf Külliyesi’ne bilinen son büyük tarihî ilave Osmanlı döneminde yapıldı. 1531 yılında inşa edilen Paşa Çardağı, külliyenin farklı medeniyetler tarafından geliştirilen mimari yapısını tamamlayan bölümlerden biri oldu.
Yüzyıllar boyunca ziyaretgâh, konaklama alanı, ibadet mekânı ve eğitim merkezi olarak kullanılan külliye; Selçuklu, Dulkadirli ve Osmanlı dönemlerinin izlerini aynı alanda buluşturuyor. Mağara çevresinde oluşan bu tarihî yapı topluluğu, Afşin’in inanç turizmi açısından en önemli değerlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Eshab-ı Kehf Külliyesi bugün yalnızca dinî bir ziyaret noktası olarak değil, farklı inançların yüzyıllar boyunca aynı anlatı etrafında buluştuğunu gösteren ortak bir kültür mirası olarak önem taşıyor.
